euskarari ekarriak

1.116 idazle / 2.810 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1740-06-02 / 1814-12-02

Sadeko Markesa


Sadeko markesa. (Donatien Alphonse François de Sade). Frantses idazlea (Paris, 1740 - Charenton, 1814). Sexu perbertsio bati, sadismoari, izena eman zion. Bizitzako 30 urte eman zituen kartzelan eta, erromantizismoaren garaian gaizkiaren iruditzat hartua izan ondoren, XX. mendean baizik ez da benetan ezaguna gertatu. n Condé printzearekin gorteko familia noblean sortu zen. Zazpi Urteko Gerran zaldun ofiziala izan ondoren, kapitain graduarekin utzi zuen armada. 1763an Renée-Pélagie de Montreuil-ekin ezkondu zen, eta harekin bi seme eta alaba bat izan zituen. Urte hartan kartzelaratu zuten lehen aldiz, erregearen aginduz, eta 1768an gero inmoralitatez salaturik. 1772an Marseillen prostituta batzuk pozoitzea leporatu zioten, eta hiltzera kondenatu, baina Sardiniara ihes egin zuen. La Coste-ko bere gaztelura itzuli zen ezkutupean, baina limurtu zituen auzoko neska-mutilen gurasoek salaturik, berriro Italia aldera ihes egin behar izan zuen ezkonarreba lagun zuela. 1776n Frantzian berriro, eskandalu hurrenkera etengabeen ondorioz 1777an atxilotu zuten Parisen, eta Vincennes-ko espetxean sartu. 1790 arte presondegian egon zen, La Bastille-n azken garaian. Kartzelaldi hartan eleberriak eta antzerki obrak idazteari ekin zion espetxeko asperdura gainditzearren. Ordukoak dira, besteak beste: Dialogue entre un prêtre et un moribond (1782, Apaizaren eta hil zorian den baten arteko solasa); Les 120 Jounées de Sodome (1785, Sodomako 120 egunak); Les infortunes de la vertu (1787, Bertutearen ezbeharrak). 1790ean askatu zuten, Iraultzaren ondorioz. Bere emaztearengandik banatu ondoren eleberriak idazten jarraitu zuen: Justine ou les Malheurs de la vertu (Justine edo bertutearen zorigaitzak), Juliette. 1792an Iraultzarako lan egin zuen zenbait kargutan, erietxeen erreforman parte hartuz eta idazki aberkoiak eginez. Izuaren garaian, alabaina, moderatu zelako salatu zuten, eta 1794an gilotinatik doi-doi libratu zen. Ondoko urteetakoak dira: La philosophie dans le boudoir (1795, Filosofia apaingelan) eta La Nouvelle Justine (1797, Justina berria). 1801ean, Napoleonen agintepean jadanik, berriro atxilotu zuten eta 1803an erotzat hartu eta Charenton-eko eroetxean sartu zuten; hil arte egon zen han. n Sadek obra zabala utzi zuen, parte bat Kontsulatuko eta Inperioko poliziak eta familiartekoek desegin zutena: idazki politikoak, antzerki obrak, eleberriak. Azken sailekoak dira ezagunenak. Haietan, etengabeko transgresioa dela bide, benetako pentsamendu filosofikoa eta are metafisikoa azaltzen du. Saderen ustetan esperientzia ezagutzaren oinarria da eta, gainera, sentipena zenbat eta bortitzagoa izan are gardenagoa da handik ateratzen den ezagutza. Hortaz, oinazea denez sentipen biziena, esperientzia modu hori bultzatutzen du sadismoak, bost zentzumenek jasoko dituzten sentipen horiek berretu behar baitira. Hortik dator bere idazkietan aurkitzen den sexu gehiegikerien deskripzioaren xehetasuna. Materialista eta ateoa zen, eta Izadiak gizakiak lurrean jarri baditu, ahalik eta atsegin gehiena hartzeko jarri dituela aldarrikatzen zuen behin eta berriro, hura lortzearren biktimak sortzen eta krimenak obratzen badira ere. XX. mendean surrealistek berriro aurkitu zuten urte askotan legez Frantzian bertan galarazia izan den autore hau.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Filosofia apaingelan

itzul.: Bego Montorio / J.M. Elexpuru

Txalaparta, 2001

Literotura 8

Justine edo Bertutearen zorigaitzak

itzul.: Mikel Hoyos Sein

Ibaizabal, 1997

Literatura Unibertsala 61

KRITIKAK

Filosofia apaingelan – Ibon Egaņa, Euskaldunon Egunkaria (2002-03-09)

Azken kritikak

Hori da umorea, maisu!
Mo Yan

itzul.: Aiora Jaka - Maialen Marin
Amaia Alvarez Uria

Hobe kontatzen ez badidazu
Askoren artean

itzul.: Gerardo Markuleta
Alex Gurrutxaga

Harrotasuna eta aurrejuzguak
Jane Austen

itzul.: Ana Isabel Morales
Javier Rojo

Ariel eta beste poema batzuk
Sylvia Plath

itzul.: Iņigo Astiz
Danele Sarriugarte

Poesia kaiera
Maria Merce Marįal

itzul.: Itxaro Borda
Igor Estankona

Zaindari ikusezina
Dolores Redondo

itzul.: Josu Zabaleta
Ainara Maia

Poesia kaiera
Aime Cesaire

itzul.: Iņigo Aranbarri
Igor Estankona

Frankenstein
Mary Shelley

itzul.: Iņigo Errasti
Alex Gurrutxaga

Mihia aske
Elias Canetti

itzul.: Ibon Uribarri Zenekorta
Hasier Rekondo

Hori da umorea, maisu!
Mo Yan

itzul.: Aiora Jaka - Maialen Marin
Iker Zaldua

Azken sarrerak

2014 Apirila

Alejo Carpentier
Historiarik gabeko bidaia baten kronikak

Gabriel Garcia Marquezen heriotzarenean

2014 Martxoa

Octavio Paz
Eguzki Harria

Frederi Mistral
Gure Herriari

Trakl, Marįal, Cesaire
Munduko Poesia kaierak

Violeta Parra
Eskerrak bizitzari

Leopoldo Maria Panero
lau poema

Luisa Villalta
zazpi poema

Ausias March
zazpi poema

William Burroughs
Apaiza

2014 Otsaila

Pete Seeger
hamahiru kantu

Jose Emilio Pacheco
bi poema

2014 Urtarrila

W.B. Yeats
hemeretzi poema

Anibal Machado
Biaduktoko suizida

Juan Gelman
bederatzi poema

Katherine Mansfield
Panpina-etxea

2013 Abendua

Tristan Tzara
Dada manifestua

Amos Oz
Kutxa beltza

Munduko Poesia Kaierak

2013 Azaroa

Aldous Huxley
Bai mundu berria

Ralph Ellison
Gizon ikusezina (hitzaurrea)

Albert Camus
Arrotza
Izurria

Luis Cernuda
sei poema

William Shakespeare
Hamlet (bi bertsio)

2013 Urria

Langston Hughes
Ez ikusia

Cocteau eta Rostand
Bukolikoak

Guillaume Apollinaire
Alcools (bi poema)

2013 Iraila

Neruda eta Auden gogoan

Gustavo Pereira
hamabi poema

2013 Abuztua

Seamus Heaney
hiru poema

Slawomir Mrozek
hiru ipuin

Guy de Maupassant
Gerla

Clifford Odets
Exkerraren zain

Sherko Bekas
bederatzi poema

Raymond Carver
Mandatua / Idazteaz

[Sarrera guztiak ikusi]